home

**LİDERLİK ÜZERİNE YAYINLANMAMIŞ MAKALE **
 * media type="custom" key="18658206" || media type="custom" key="18658062" || media type="custom" key="18658402" ||
 * || media type="facebooklike" key="http%3A%2F%2Fliderlikveforum.wikispaces.com%2Fhome" width="450" height="80" ||  ||

Gelişen teknoloji ve bu sayede bilgiye ulaşım kolaylığı içinde yaşadığımız toplumu tüm kurum, kişi, norm ve kurallarını da büyük bir hızla değiştirmektedir. Bu değişimden en çok etkilenen de eğitim kurumlarıdır. Eğitim kurumlarının değişimi, öğretmen ve idarecilerle birlikte kurumun fiziki yapısının değişmesiyle mümkün olabilmektedir. Başka bir ifadeyle öğretmen ve idareciler, okul ortamlarının fiziki gelişimlerini de etkileyecek çalışma yöntem ve tekniklerini güncel tutmak, hatta mümkün olduğunca çağın da ilerisine taşımak durumundadırlar. Burada asıl yük kurum yöneticilerinin üzerine düşmektedir. “At sahibine göre kişner” atasözümüz bu durumu özetlemesi bakımından oldukça anlamlıdır. Gerçekten de “//bir okul, ancak müdürü kadar iyidir//” (Taşbilek, 2005). Bu çalışmamızda 21. yüzyılda eğitim yöneticisinin değişen ve gelişen rolünü araştırmaya çalıştık. Eğitim yöneticisinin değişen rolünü anlamak için öncelikle eğitim yönetimi ve yöneticisi kavramlarının üzerinde durmamız gerekiyor.

Literatürü taradığımızda yönetim için pek çok tanım olduğunu görüyoruz. Tüm tanımlarda olan ortak noktalarınsa; a) Örgütü saptanan amaçlara ulaştırma ve amaçlarına uygun biçimde yaşatma, b) İnsan ve madde kaynaklarını sağlama ve etkili biçimde kullanma, c) Örgüt için belirlenen politika ve kararları uygulama, işlerin yapılmasını sağlama, d) Örgüt çalışmalarını izleme, denetleme ve geliştirme olduğunu görüyoruz. (Taşbilek, 2005). Yönetim, yönetici ve yönetilenler arasında ahenk, uyum ve haberleşmeyi gerektirir. Amaca birlikte ulaşmanın temel koşulu budur (Eren, 2001). En önemli görevlerinin başında örgütün etkinliğini sağlamak olan yönetimin de etkili olması gerekir. Etkili bir yönetim, sürekli olarak kendini yenileyen yöneticilerce yapılabilir (Demirtaş, 2004). Yönetimin görevi, örgütü amaçlarına uygun olarak yaşatmak ve geliştirmek olduğuna göre eğitim yönetiminin görevi de okulu amaçlarına uygun olarak yaşatmaktır.

Modern dünyanın yönetimle ilgili yeni bir terimi olan “yönetişim” kavramına değinmeden 21. Yüzyılın eğitim yöneticisinin rolünü tam olarak anlayamayız.

Çağımızda dünyamız çok önemli değişim ve gelişmeler yaşamaktadır. Gerek teknolojik gerekse sosyo-ekonomik gelişmeler büyük bir bilgi patlamasına sebep olmuş, son otuz – kırk yıl içerisinde üretilen bilgi insanlık tarihi boyunca üretilen bilgi kadar olmuştur. Bu hızlı değişim ve gelişmeler karşısında eğitim kurumları da kendilerini gelecekteki yeni durumlara uyarlayarak modern okullar haline gelmelidir. Modern okulda, okul günün her saatinde açıktır. Öğrenci-öğretmen-çevre halkı-yönetici arasında aktif bir bilgi organizasyonu vardır (Taşbilek, 2005).

Bu organizasyonun modern dünya literatüründe karşılığı “yönetişimdir”. “Birlikte yönetim” anlamı içeren “yönetişim” kavramı, bir tarafın diğer tarafı yönettiği bir ilişkiden, karşılıklı etkileşimlerin öne çıktığı bir ilişkiler bütününe doğru dönüşümü ifade eder. İyi yönetişimin gerektirdiği temel ilkeler; tutarlılık, sorumluluk, hesap verebilirlilik, adillik, saydamlık, katılımcılık, etkinlik ve hukuka bağlılıktır (Aygüder, 2001). İyi yönetişimin gerektirdiği katılımcılığın toplumsal anlamda etkin ve verimli sonuçlara ulaşabilmesi, ancak ulusal ölçekte eşitlikçi, katılımcı, yeni bir “eğitim” anlayışının yerleştirilmesiyle sağlanabilir. Kararların kalitesi bilgi ile sağlanabilir.

Bilgi akışının hızlı ve etkileşimli olduğu bilgi toplumunda, farklılık, çeşitlilik, kendine güven, kendini gerçekleştirme, yaratıcılık, katılımcılık, eşitlik, çok yönlü bakış açısı gibi hususlar öne çıkmaktadır. Buna paralel olarak eğitim kurumlarında da kitlesel eğitimden bireyselleştirilmiş öğretime, katı programdan esnek programa, herkese aynı standart eğitimden, yeteneğe dayalı eğitime doğru bir dönüşüm olmalıdır. Kısacası okulların “öğreten kurum” anlayışından “öğrenen kurum” anlayışına geçmesi gerekmektedir (Tunç, 2011).

Okulda yaşanan, yaşanması gereken bu değişim ve gelişmeler kurumun liderinde de bir takım değişim ve gelişmeleri gerektirir. Klasik liderlik anlayışı yerini modern liderlik anlayışına bırakmalıdır. Liderlik önceleri kişisel özellik ve karizma ile ilgili olarak doğuştan gelme fikri hakimken, eğitim yönetiminde sistemci yaklaşımlardan sonra liderliğin öğrenilebileceği görüşü yaygınlaşmıştır. Liderlik yöneticilikten farklı bir kavram olarak geleceği görmeyi, insanlara yön vermeyi, insanları ikna etmeyi ve etkilemeyi içerir (Memişoğlu, 2001). Okul yöneticileri, sergileyecekleri liderlik bilgi ve becerisi ile okulları birer öğrenen örgüt haline getirerek, öğretmenlerin mesleki gelişimini hızlandırabilir; öğrenci performansını artıracak ortamları temin edebilirler. Bu bağlamda, okul yöneticilerinin, etkili iletişim kurma, örgütsel çatışmaları örgüt ve kişi yararına yönetme, işbirliği içinde takım çalışmalarını gerçekleştirme, çevreyle bütünleşmeyi sağlama, denetim yapma gibi sorumluluk ve görevleri bulunmaktadır (Özmen ve diğerleri, 2006). Okul yöneticisinin değişen görevleri, rolünün de değişmesine yol açmış ve bu rolü, örgüt mühendisliği, sosyal mühendislik ve verim uzmanlığı gibi aşamalara kadar gelmiştir. Çağdaş yönetim anlayışı ile de eğitim yöneticisinin liderlik rolü ağırlık kazanmıştır (Memişoğlu, 2001). Kowalski (2003), okul yöneticilerinin //temsil etme, örgütleme, yönetimcilik, kolayla//ş//tırıcılık, arabuluculuk, iletişim, denetim// gibi görevlerinin yanı sıra liderlik özelliğine de dikkat çekmektedir.

Liderlikte çok önemli olan dört öğe vardır. Bunlar; cesaretlendirme, modelleme, adım adım gelişme ve destektir (Bentley, 2000, Akt: Memişoğlu). Çalışanların performanslarını artırmayı başarabilmek için devamlı olarak cesaretlendirilmeleri gerekir. Liderlik ettiğiniz insana ne istediğinizi ayrıntısıyla bir örnek olarak göstermelisiniz. Bir şeyin nasıl yapıldığını görmek en temel öğrenme mekanizmalarından biridir. İnsan olarak hepimiz desteğe ihtiyaç duyarız. Bu ihtiyaç bir lider aracılığı ile gelişmeye çabaladığımız zaman kendini çok daha fazla gösterir.

Gümüşeli (2001), alanlarına göre liderlik özelliklerini altıya ayırıyor: 1) Vizyoner Liderlik, 2) Öğretim Liderliği, 3) Toplumsal Liderlik, 4) Örgütsel Liderlik, 5) Etik Liderlik, 6) Politik Liderlik.

Vizyoner Lider: Örgütün geleceği ile ilgili belirsizliği gidermede katkı sağlar. Zamanımız hızlı değişim zamanı bu değişim süreci içerisinde örgütün (kurumun) geleceği ne olacak sorusuna cevap arar. Tüm çalışan ve paydaşların sahip çıkacakları ve benimsedikleri bir vizyona göre örgütü yönetir. İşbirlik ön planda yapılan tüm çalışmalar kurumun geleceği ve vizyonu içindir.

Öğretim Liderliği: Okulun etkili olması için öğretme ve öğrenme süreçleri üzerinde yoğunlaşılarak öğretimin niteliğini yükseltmek için çalışır.

Toplumsal Liderlik: Okul, toplumun içinde toplumla iletişimi olan bir örgüt olduğu için toplumsal liderlik özelliğine sahip okul yöneticisi topluma da liderlik yaparak toplumun imkan ve kaynaklarını kurumun başarısına aktaracak liderlik özelliğine sahip olabilmelidir.

Örgütsel Liderlik: Mevcut yönetmelik ve kanunlarla örgütün mevcut durumunu ilerletip geliştirmeye yönelik bir liderlik anlayışı. Elindeki malzemeyi kurallar çerçevesinde en iyi şekilde kullanan, kurallardan taşmayan bir liderlik anlayışı.

Etik Liderlik: Ahlaki değerlere toplumsal normlara uygun hareket eden liderlik türü

Politik Liderlik: Politika hayatın her alanında olduğu gibi eğitimin de içindedir. Örgütün bulunduğu çevrenin ve örgütü oluşturan bireylerin politik düşüncelerini göz önünde bulunduran liderlik anlayışıdır (Gümüşeli, 2001). Gümüşeli (2001)’e göre lider:

//<span style="font-family: 'Times New Roman',serif; font-size: 12pt;">21. Yüzyılın eğitim yöneticisinin, çağın gereklerini karşılayabilecek şekilde yöneticilik yapabilmesi için; //

//<span style="font-family: 'Times New Roman',serif; font-size: 12pt;">Okulları okul toplumuyla sürekli işbirliği içerisinde kurumun geleceğini şekillendirmelidir. Toplumun değişen yapısının isteklerini karşılayacak plan ve programları hazırlayıp uygulamalıdır. Örgüt ve yönetim yapısını toplumun istek ve beklentilerine göre sürekli gözden geçirerek yenilemelidir. //

//<span style="font-family: 'Times New Roman',serif; font-size: 12pt;">Etkinlikleri öğrenme ve öğretme ilkelerine uygun olarak ve öğrenci başarısını merkeze alarak düzenlemelidir. //

//<span style="font-family: 'Times New Roman',serif; font-size: 12pt;">Çalışmalarında etik ilkeleri ve yasal mevzuatı kendine rehber edinen bir müdür rolünü üstlenmelidir (Gümüşeli, 2001). //

<span style="font-family: 'Times New Roman',serif; font-size: 12pt;">Sonuç olarak 21. Yüzyılın lideri içinde bulunduğu zamanın ve hizmet verdiği kurumun öz kaynaklarının farkında olmalı elindeki malzemeyi en iyi şekilde işleyerek kurumun başarısını arttıracak tedbirleri almalıdır. Bir kurum lideri kurumuna katacaklarını iyi tespit ederek ulaşmak istediği limana en güvenli ve en kestirme yoldan kurumunu ulaştırmaya çalışmalıdır.

**<span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 10pt;">KAYNAKÇA **

<span style="font-family: 'Times New Roman',serif; font-size: 12pt;">Yoncalık M. (2005) //Etkin Okul Yönetiminde Yönetim Süreçleri Bakımından Yöneticilerin Bilişim Sistemlerine Yönelik Görüşler(Kırıkkale İli Örneği)// Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Kırıkkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.

<span style="font-family: 'Times New Roman',serif; font-size: 12pt;">Gümüşeli İA. (2001). Çağdaş Okul Müdürlerinin Liderlik Alanları. //Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi Dergisi, (28).// 531-548.

<span style="font-family: 'Times New Roman',serif; font-size: 12pt;">Memişoğlu SP. (2003). Yeni Liderlik Yaklaşımları Işığında Eğitim Örgütlerinde Lider Yöneticilere Duyulan Gereksinim. //Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, (3)//. 87.

<span style="font-family: 'Times New Roman',serif; font-size: 12pt;">Özmen F. Ve Batmaz C. (2006). İlköğretim Okul Müdürlerinin Öğretmen Denetimindeki Etkililikleri – Hizmet Yılı ve Görev Türü Değişkenine Göre Öğretmen Görüşleri. //Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, (2).// 102-120.

<span style="font-family: 'Times New Roman',serif; font-size: 12pt;">Argüden Y. (2008). Giriş Toksöz F. //İyi Yönetişim Kaliteli Yaşam// içinde (7-12) İstanbul TESEV adına Punto Baskı Çözümleri.

<span style="font-family: 'Times New Roman',serif; font-size: 12pt;">Tunç D. (2011) Avrupa Birliği Uyum Sürecinde Türk Eğitimi //Eğitim ve Okul Yönetimi// (Sunu).